Gospodarka

Brytania jest krajem wysoko rozwiniętym, jedną z potęg gosp. świata; pod względem wartości produktu krajowego brutto (941 mld dol. USA — 1993, 4% produktu świat.) zajmuje 6 miejsce w świecie i 4 w Europie, po Niemczech, Francji i Włoszech; produkt krajowy brutto na 1 mieszk. wynosi 16,3 tys. dolarów. W końcu XIX w. Wielka Brytania była największą potęgą przem. (przemysł bryt. wytwarzał ok. 40% produkcji świat.), handl. i mor. na świecie. Od pocz. XX w., a zwł. w okresie po II wojnie świat. malało znaczenie Wielkiej Brytanii w gospodarce świat.; 1950–70 jej udział w produkcji przem. krajów kapitalist. zmniejszył się z ok. 12% do ok. 6%, a w latach 80. do ok. 4%, w wyniku b. wolnego tempa wzrostu (przeciętnie 2% rocznie, 1986–90 –1,8%) i długotrwałych okresów recesji gosp. (zwł. na pocz. lat 70. i na pocz. lat 90.); od 1973 trwa integracja gosp. z krajami EWG. Wolne tempo wzrostu gospodarki jest spowodowane niewielką, w porównaniu z innymi krajami rozwiniętymi, akumulacją produktu krajowego brutto (15% — 1993, w Japonii ok. 30%) oraz kurczącym się rynkiem zbytu dla wyrobów bryt., mniej nowocz. niż amer., jap. i niemieckie. W dalszym ciągu Wielka Brytania pozostaje jednym z najważniejszych eksporterów kapitału (największe inwestycje zagr. w krajach regionu Zat. Perskiej, Australii, wsch. i pd. Afryce), odgrywa dużą rolę w międzynar. obrocie kapitałem, w żegludze i ubezpieczeniach. Ujemny bilans płatniczy w rozliczeniach międzynar. wpływa na zmniejszanie rezerw dewizowych (ok. 37 mld dol. USA — 1993) i złota (18,4 mln uncji) oraz powoduje częstą dewaluację funta szterlinga. Gospodarkę bryt. cechuje duża koncentracja kapitału i produkcji; Bank Anglii (zał. 1694, upaństwowiony 1946) oraz 4 wielkie banki prywatne: Midland Bank, Lloyds Bank, National Westminster i Barclays Bank skupiają ponad 80% wszystkich wkładów bankowych; koncerny bryt. należą do największych w świecie, a zwł. Royal Dutch Shell (bryt.-hol. koncern naft., wartość obrotów 104 mld dol. — 1991, 2 miejsce w świecie po General Motors), British Petroleum (branża naft., 58 mld dol.), Unilever (bryt.-hol. koncern żywnościowy, 41 mld dol.) oraz Imperial Chemical (przemysł chem.) i British Aerospace (przemysł lotn.). Duże znaczenie w gospodarce miał sektor państw.; 1946–79 obejmował górnictwo węgla, metalurgię, znaczną część przemysłu środków transportu i energetyki, łączność, transport kol., mor. i lotn.; od pocz. 80. trwa prywatyzacja dużych przedsiębiorstw państw., m.in.: British Telecom (łączność), British Gas (energetyka), British Airways (lotnictwo), British Steel (hutnictwo) oraz kopalni węgla (British Coal) i transportu kol. (od 1994). Poziom rozwoju poszczególnych części kraju jest b. zróżnicowany; gł. obszarem koncentracji przemysłu i usług jest pas ciągnący się od Londynu do Liverpoolu i Manchesteru z odgałęzieniem ku pn.-wsch., obejmujący hrabstwa metropolitalne (Wielki Londyn, Wielki Manchester, Merseyside, South Yorkshire, Tyne and Wear, West Midlands, West Yorkshire) z wielkimi centrami gosp.: Londynu, Birmingham, Leeds, Manchesteru, Liverpoolu i Newcastle upon Tyne; aktywnymi regionami gosp. są również środk. Szkocja (gł. ośr. Glasgow) i pd. Walia (Cardiff, Newport); obszarami słabo uprzemysłowionymi, gł. roln., pozostają Irlandia Pn., pn. Szkocja, pn. Walia oraz pn. Anglia. Struktura wytwarzania produktu krajowego brutto jest typowa dla krajów rozwiniętych, charakteryzuje się b. małym udziałem rolnictwa (1,6% — 1992), stosunkowo dużym — przemysłu (wraz z budownictwem 28,6%) i wysokim — usług (69,8%), zwł. finansów i handlu.

Powrót