Wielka Brytania jest krajem
wielonarodowościowym, zamieszkanym przez 4 gł. grupy nar., zachowujące wiele
odrębności etnicznych i kulturowych; Anglicy stanowią ok. 76% ogółu ludności,
Szkoci — 9%, Irlandczycy — 4% i Walijczycy — ok. 5%; w Szkocji, Walii i Irlandii
Pn., oprócz języka ang., są używane języki celt.; liczba osób posługujących się
językiem szkoc., walijskim i irl. systematycznie maleje; na W. Normandzkich
językami urzędowymi są ang. i francuski. Około 6% mieszkańców Wielkiej Brytanii
to imigranci z krajów eur. (Żydzi, Włosi, Polacy) i spoza Europy; napływ
imigrantów, zwł. w latach 50. i 60., z Azji (Indusi — najliczniejsi wśród
ludności napływowej, Pakistańczycy, Arabowie, Cypryjczycy), Afryki (gł. Wsch.)
i Ameryki Środk. był związany z rozpadem imperium bryt.; utrata kolonii
zahamowała dużą do II wojny świat. emigrację z Wielkiej Brytanii (1815–1930
wyemigrowało 24 mln osób); od pocz. lat 90. zwiększa się liczba imigrantów
z Hongkongu i RPA. Większość Brytyjczyków to chrześcijanie; 1990 anglikanie
(wyznawcy nar. Kościoła anglik.) stanowili 20,2% ogółu wierzących,
prezbiterianie (członkowie prezbiteriańskiego Kościoła szkoc.) — 14,2%, katolicy
(najliczniejsi w Szkocji i Irlandii Pn.) — 21,4%, ponadto metodyści (5,3%)
i baptyści (2,6%); wsród ludności napływowej dominują muzułmanie (10,9% ogółu
wierzących), sikhowie (4,3%) i hindusi (1,5%); ok. 16% ludności nie określa
przynależności wyznaniowej. Tempo wzrostu liczby ludności jest wolne (1980 —
56,3 mln, 1993 — 58,2 mln) i w znacznym stopniu związane z napływem imigrantów
(ponad 200 tys. rocznie); przyrost naturalny od lat 70. utrzymuje się na b.
niskim poziomie, poniżej 2‰ rocznie; od 1987 powyżej 2‰. Postępujący proces
starzenia się społeczeństwa (ok. 19% ludności w wieku do 14 lat, ponad 65%
w wieku 15–64 lata i ok. 16% w wieku powyżej 64 lat — 1991), spowodowany jest
niskim przyrostem naturalnym i wydłużającym się czasem życia (mężczyźni 73 lata,
kobiety 78 lat); odsetek ludności młodej jest najwyższy wśród imigrantów, zwł.
Azjatów, u których utrzymują się tradycje rodzin wielodzietnych. W strukturze
płci występuje liczebna przewaga kobiet nad mężczyznami (104 kobiet na 100
mężczyzn). Wielka Brytania należy do najgęściej zaludnionych krajów Europy;
średnia gęstość zaludnienia — 238 mieszk. na km2
(1993). Rozmieszczenie ludności jest b. nierównomierne; ponad połowa ludności
skupia się na obszarze środk. i pd. Anglii, gdzie gęstość zaludnienia przekracza
400 mieszk. na km2, a w Basenie Londyńskim — ponad 1000 mieszk. na km2; gęsto
zaludnione są również Niz. Środkowoszkocka oraz pd. Walia, najsłabiej —
wyludniające się regiony górskie i wyspy Szkocji (Hebrydy, Szetlandy, Orkady) —
poniżej 20 mieszk. na km2. Trwający od XIX w. proces urbanizacji powoduje stały
wzrost ludności miejskiej; w końcu XIX w. w miastach mieszkało ponad 50%
ludności, 1971 — 77%, 1990 — ok. 92% (jeden z najwyższych wskaźników w świecie).
Koncentracja różnorodnego przemysłu w okręgach górn. i miastach portowych
przyczyniła się do powstania rozległych stref zurbanizowanych; największe
zespoły miejskie tworzą: Wielki Londyn (6,9 mln mieszk., 1993), West Midlands
(2,6 mln, gł. ośr. Birmingham), Manchester (2,6 mln) i West Yorkshire (2 mln,
gł. ośr. Leeds) oraz Glasgow (aglomeracja Central Clydeside), Liverpool (Merseyside),
Newcastle upon Tyne (Tyne and Wear) i Sheffield (South Yorkshire), liczące
powyżej 1 mln mieszkańców. Postępujący proces dekoncentracji dużych miast
(odpływ ludności z dzielnic centr. na peryferie) powoduje wyludnianie się ich
w hist. granicach adm. i rozrost terytorialny stref podmiejskich,
charakteryzujących się niską, jednorodzinną zabudową; aglomeracja Londynu wraz
ze strefą podmiejską zajmuje 1580 km2 i skupia ponad 12 mln mieszkańców. Nowe
miasta, powstałe gł. w latach 60. (m.in. Basildon, Harlow, Garden City, Corby i Telford
w Anglii, East Kilbride i Irvine w Szkocji), pełnią funkcje
mieszkaniowo-usługowe, są również ośrodkami nowocz. przemysłu (gł. elektron.).
Struktura zatrudnienia ludności ulega stałym, powolnym zmianom; maleje
zatrudnienie w przemyśle (zwł. ciężkim) i budownictwie (1980–91 z 35% zawodowo
czynnych do 25%) oraz w rolnictwie i rybołówstwie (z 2,5% do 2,0%), wzrasta
natomiast w usługach (z 54,7% do 64%), zwł. finansach, handlu i ubezpieczeniach.
Rosnące bezrobocie (1990 — 7% zawodowo czynnych, 1994 — 9,3%) jest związane
z recesją gospodarczą.
Powrót