Przemysł
Wielka Brytania jest krajem o najstarszych w świecie tradycjach przemysłu fabrycznego, który rozwinął się w 2 poł. XVIII w. i na pocz. XIX w.; zastosowanie wynalazków (m.in. maszyna tkacka, turbina parowa, piec hutn. opalany węglem) spowodowało b szybki rozwój przemysłu włók., hutn. i maszynowego. Współczesny przemysł bryt. z powodu wyczerpania się wielu złóż miner., zwł. rud metali, przetwarza surowce importowane; wytwarza wyroby o stosunkowo wysokiej jakości, ale z racji wysokich kosztów robocizny znacznie droższe niż produkty innych krajów rozwiniętych. Do lat 70. podstawowym surowcem miner. w gospodarce był węgiel kam., eksploatowany w 4 gł. okręgach: środk. Anglii (zagłębia Yorkshire, Derbyshire i Nottinghamshire), pn.-wsch. Anglii (Durham, Northumberland), pd. Walii oraz środk. Szkocji; wydobycie węgla kam. systematycznie maleje (1980–92 zmniejszyło się ze 130 mln t do ok. 90 mln t) w związku z wyczerpywaniem się złóż i likwidacją nierentownych, starych kopalń. Głównym surowcem miner. od lat 80. stała się ropa naft., wydobywana ze złóż podmor. w bryt. części szelfu M. Północnego (pola naft.: Forties, Brent, Ninian, Piper); zasoby ropy naft. szacuje się na 0,5 mld t (1991); największy udział w wydobyciu (89,2 mln t — 1992) mają koncerny Shell i amer. Esso; z pól naft. ropa jest transportowana pięcioma podmor. rurociągami do portów: Teesport w Anglii, Cruden Bay w Szkocji, Flotta na Orkadach i Sullom Voe na Szetlandach. Ze złóż podmor. eksploatuje się również gaz ziemny (zasoby ok. 630 km3, największe pole gazowe Frigg); 1992 wydobyto ponad 2 tys. PJ gazu ziemnego. Z innych surowców miner. wydobywa się niewielkie ilości rud żelaza, sól kam. (ponad 5 mln t rocznie, gł. w okręgu Crewe) i sole potasowe oraz gips, kaolin, wapienie, piaskowce i granity. Zapotrzebowanie przemysłu na inne surowce pokrywm import: rud żelaza (ze Szwecji, Kanady, Sierra Leone), miedzi (gł. z Zambii), cyny (z Malezji), boksytów (z Jamajki, Gujany), koncentratów cynku i ołowiu (gł. z Kanady i Australii), metali szlachetnych i metali — domieszek stali oraz fosforytów, soli potasowych i siarki. W bilansie energ. zwiększa się udział elektrowni naft. i gazowych oraz jądr., zmniejsza udział węglowych: elektrownie cieplne wytwarzają łącznie 72% energii elektr., jądr. — 28% (1993); największe z elektrowni jądr. to: Hinkley Point (1232 MW) w pn. Kornwalii, Sizewell (1200 MW) na pn.-wsch. od Londynu, Wylfa (1200 MW) na wyspie Anglesey w Walii i Hunterston na pd.-zach. od Glasgow; elektrownie wodne są niewielkie (gł. na rzekach Szkocji). Łączna moc elektrowni wynosi 66 tys. MW; 1994 wyprodukowano 332 TW · h energii elektr., na 1 mieszk. — 5560 kW · h. Przemysł przetwórczy jest wszechstronnie rozwinięty; do jego gł. gałęzi należą: przemysł maszyn. i metal. (wytwarza ok. 36% ogólnej wartości przemysłu przetwórczego), chem. (ok. 21%) i spoż. (ok 18%); maleje znaczenie tradycyjnych gałęzi przemysłu bryt.: włók., odzież. i skórz. (ok. 5%) oraz hutnictwa (ponad 4%). Przemysł maszyn. i metal. charakteryzuje się szerokim asortymentem produkcji, wytwarza urządzenia górn. (m.in. do wydobycia ropy naft.), energ., hutn., chem. (wyposażenie rafinerii i petrochemii), obrabiarki, maszyny włók., środki transportu, sprzęt elektron. i in. Wielka Brytania utrzymuje wysoką pozycję w świecie w produkcji środków transportu. W przemyśle samochodowym największe znaczenie mają koncerny: British Leyland, British Motor Holdings, Ford-Dagenham i Chrysler-Rostes, w których b. duży udział ma kapitał amer.; 1994 wyprodukowano 1,5 mln sztuk samochodów osobowych i ponad 230 tys. ciężarowych; zakłady przemysłu samochodowego są skoncentrowane w Londynie, Birmingham-Coventry, Oksfordzie i Workington (wielka fabryka autobusów Leyland). Rozwijany od II wojny świat. przemysł lotn. produkuje samoloty cyw. i wojsk., rakiety oraz helikoptery; gł. ośr.: Londyn, Coventry i Bristol. Wielowiekową tradycję ma przemysł stoczn.; na pocz. XX w. Wielka Brytania dostarczała 60% świat. produkcji statków; w latach 70. w stoczniach bryt. (największe w Glasgow, Greenock, South Shields, Hull i Belfaście) wodowano statki o łącznej nośności ponad 1 mln t; konkurencja przemysłu stoczn. Japonii, Korei Pd. i Tajwanu wpłynęła na ograniczenie produkcji do 250 tys. BRT (1991) oraz likwidację wielu stoczni; obecnie specjalnością bryt. przemysłu stoczn. jest produkcja okrętów i łodzi podwodnych o napędzie atomowym. Utracił również znaczenie przemysł taboru kol., którego rozwój został zapoczątkowany w Wielkiej Brytanii Dużą dynamikę produkcji ma przemysł elektron., wytwarzający odbiorniki telew., komputery i urządzenia biurowe oraz sprzęt gospodarstwa domowego; zakłady tego przemysłu są skupione gł. w okręgu Wielkiego Londynu i Wielkiego Manchesteru. Rośnie znaczenie przemysłu chem.; moc przerobowa rafinerii ropy naft. przekracza 100 mln t ropy rocznie; największe rafinerie zlokalizowano w portach (Dundee, Port Carence, Teesport, Londyn — nad estuarium Tamizy, Milford Haven, Stanlow, Fawley), do których ropa jest dostarczana podmor. rurociągami oraz dowożona z Bliskiego Wschodu; ośr. przemysłu karbochem. powstały w zagłębiach węglowych, solnego i sodowego — w Norwich i Fleetwood, gumowego, włókien chem. i farm. — gł. w Londynie, Glasgow i Liverpoolu, kosmetycznego — w Londynie. Większość zakładów przemysłu spoż. (młyny, przetwórnie mięsa, owoców, używek) jest skupiona w pobliżu portów i przetwarza surowce importowane; wielkie browary powstały w pobliżu dużych rynków zbytu (m.in. w Manchesterze, Liverpoolu, Belfaście), gorzelnie specjalizujące się w produkcji whisky — gł. w Szkocji i Irlandii Północnej. Hutnictwo żelaza, rozwijane zwł. od 2 poł. XVIII w., obejmuje stare huty, zbud. w sąsiedztwie kopalń węgla kam. w środk. Anglii i zmodernizowane w latach 60., oraz nowe, zlokalizowane w portach dowozowych rud żelaza i złomu, m.in. w Newcastle upon Tyne i Middlesbrough w pn.-wsch. Anglii, Newport w pd. Walii, Glasgow w Szkocji; od ok. 15 lat produkcja stali utrzymuje się na nie zmienionym poziomie, ponad 16 mln t rocznie. Huty metali nieżel. mają również lokalizację portową; huty miedzi w Liverpoolu, Port Talbot i Glasgow, cynku i ołowiu — w Newcastle upon Tyne, Manchesterze i Bristolu, aluminium — w Fort William, Swansea. Głęboka recesja objęła najstarszą gałąź przemysłu bryt. — włókiennictwo; produkcja tkanin, zwł. wełn., 1980–90 zmniejszyła się kilkakrotnie; liczne zakłady w starych okręgach włók. (Manchester, Liverpool, Leeds) uległy likwidacji; dużym ośr. przemysłu odzież. pozostaje Londyn. Przemysł drzewny i papierniczy prawie w całości opiera się na importowanej tarcicy i celulozie z krajów skand. i Kanady; 1992 wyprodukowano 5,2 mln t papieru i tektury, na 1 mieszk. — 89,1 kg. Podobnie jak w USA, Niemczech, Francji i in. krajach zachodnioeur., w Wielkiej Brytanii maleje znaczenie starych okręgów przem. (część z nich jest objęta restrukturyzacją), a zwiększa się znaczenie nowych, powstających wokół portów i w strefach podmiejskich wielkich miast; gł. okręgiem przem. jest Londyn (dostarcza ponad 20% krajowej produkcji przem.).