WIELKA BRYTANIA. USTRÓJ POLITYCZNY. Dziedziczna monarchia o systemie parlamentarno-gabinetowym, państwo unitarne. Wielka Brytania nie ma konstytucji pisanej; podstawy ustroju i zasady działania władz państw. regulują normy prawa pisanego (akty parlamentu), zwyczajowe prawo konstytucyjne oraz tzw. konwenanse konstytucyjne (stanowią powszechnie uznany sposób zachowania się władz w określonych sytuacjach); do podstawowych aktów prawa pisanego należą: Wielka Karta Swobód z 1215, Deklaracja praw (® Bill of Rights) z 1689, Akt o sukcesji (® Act of Settlement) z 1701, ustawy o parlamencie z 1911 i 1949, ustawy o ministrach Korony z 1937, 1964 i 1975; zwyczajowe prawo konstytucyjne jest częścią powszechnego prawa zwyczajowego common law (® anglosaskie prawo). Głową państwa jest dziedziczny monarcha, który jest też głową Kościoła anglik., Kościoła prezbiteriańskiego w Szkocji i niektórych państw wchodzących w skład bryt. ® Wspólnoty Narodów jest nietykalny, a za jego działania odpowiadają ministrowie; formalnie jest szefem władzy wykonawczej i do niego należą kompetencje nie zastrzeżone dla parlamentu lub sądów; do tzw. prerogatyw król. zalicza się m.in.: prawo rozwiązania parlamentu, powoływanie i odwoływanie premiera i członków rządu, sankcjonowanie ustaw, nadawanie tytułów szlacheckich, prawo łaski, ratyfikowanie umów międzynar.; faktycznie monarcha pełni gł. funkcje reprezentacyjne.

Władza ustawodawcza należy do króla i 2-izbowego parlamentu, złożonego z ® Izby Lordów i ® Izby Gmin. Izba Lordów — wyższa izba parlamentu, liczy ok. 1,2 tys. czł.; w jej skład wchodzą członkowie arystokracji bryt.: parowie dziedziczni (stanowią większość Izby) i mianowani dożywotnio (od 1958) oraz parowie duchowni (biskupi Kościoła anglik.) i parowie prawa; do kompetencji Izby należą jedynie uprawnienia sądowe i (b. ograniczone) ustawodawcze. Izba Gmin — niższa izba parlamentu (właściwe ciało ustawodawcze) liczy 659 (od 1997) posłów, pochodzących z wyborów bezpośrednich i powszechnych; posłowie są wybierani w okręgach 1-mandatowych, wg systemu większościowego; organizacja i zasady działania Izby są dostosowane do systemu 2-partyjnego i podziału na rządzącą większość i opozycję; czynne prawo wyborcze mają osoby, które ukończyły 18 lat, bierne — 21 lat; Izba nie ma określonej kadencji, jest wybierana na okres nie dłuższy niż 5 lat; obraduje na sesjach (1 sesja w roku, trwająca ok. 9 mies.); jej pracami kieruje ® spiker ; organami wewn. są: Komisja Całej Izby, komisje stałe, komisje nadzwyczajne stałe i doraźne, wyspecjalizowane komisje problemowe; do kompetencji Izby należy: uchwalanie ustaw, budżetu, kontrola działalności rządu.

Władzę wykonawczą sprawuje król przy pomocy rządu. Organem doradczym króla jest 300-osobowa Tajna Rada. Rząd (Gabinet) z premierem na czele, powoływanym przez króla, składa się z 20 ministrów, mianowanych przez króla na wniosek premiera; członkowie rządu są faktycznie odpowiedzialni przed premierem; premier jest szefem Gabinetu, przywódcą większości w Izbie, przywódcą partii sprawującej rządy w państwie; premier i członkowie Gabinetu ponoszą odpowiedzialność polit., przed Izbą Gmin za naruszenie prawa, w drodze procedury ® impeachment; na żądanie Izby Gmin mogą być sądzeni przez Izbę Lordów.

Wymiar sprawiedliwości należy do sądów, których struktura jest złożona i zróżnicowana; nacz. organem sądownictwa jest Sąd Najwyższy; instytucją rewizyjną jest Izba Lordów, działająca przez lordów prawa jako Najwyższy Sąd Apelacyjny; lordowie prawa są faktycznie sędziami Sądu Najwyższego, mianowanymi przez króla dożywotnio.

W sprawach administracji, wymiaru sprawiedliwości, ochrony zdrowia, oświaty obowiązuje w znacznej mierze odrębne ustawodawstwo dla Anglii (z Walią) oraz Szkocji; administracyjnie Anglia i Walia dzielą się na hrabstwa, Szkocja — na regiony, Irlandia Pn. — na dystrykty; organami uchwałodawczymi samorządu lokalnego są rady, pochodzące z wyborów powszechnych.